4K streaming is niet zaligmakend

Met de komst van Ultra High Definition (UHD), beter bekend als 4k, als opvolger van High Definition (HD) is de beeldresolutie met een factor vier toegenomen. En ten opzichte van de dertig jaar oude dvd wel twintig keer!

Dvd blijft goed verkopen

In 2025 bedroeg het aantal verkochte dvd-schijfjes in Nederland bijna twee derde van alle fysieke beelddragers. Dit betekent dat de dvd de markt kannibaliseert voor latere varianten als blu-ray en uhd-blu-ray. De reden waarom dvd ooit de verkoop van diens voorloper vhs de nek omdraaide, is een vrij logische, een vhs-band past simpelweg niet in een dvd-speler.

Om die reden kocht de hele wereld een  nieuwe dvd-speler en belandden vhs-spelers massaal in de milieustraat. Natuurlijk hoef je een dvd ook niet voor- of terug te spoelen, maar de grootste winst is het scherpere beeld. Maar waar dvd disruptive was voor vhs, is blu-ray dit niet voor dvd.

Videoresolutie in pixels:
SD: 720 x 480
dvd: 720 x 576
HD: 1280 x 720
Full HD (blu-ray): 1920 x 1080
UHD (4k): 4096 x 2160
FUHD (8k): 7680 x 4320

Veel hogere resolutie, toch blijft fysieke blu-ray een niche

Een blu-ray schijf is vele malen scherper dan een dvd schijf; daarnaast is een blu-ray-speler backward compatible en kan verouderde media als dvd afspelen. Met andere woorden er is geen reden om dvd-schijfjes links te laten liggen ten faveure van blu-ray-schijfjes, zoals in de jaren 90 met videospelers wel gebeurde. Maar het blijft vreemd dat de filmindustrie dvd blijft omarmen, ondanks dat blu-ray al ruim twintig jaar volop verkrijgbaar is. Het is dus niet raar dat UHD blu-ray het moeilijk heeft in de krimpende markt van fysieke beelddragers.

Lees hier ons verslag over de Panasonic DP-UB824 UHD blu-rayspeler.

Streaming is niet zaligmakend

De overweldigende opkomst van streaming-diensten is debet aan de krimpmarkt. Het gemak van een online bibliotheek aan films en series, vooral series, want het aanbod van goede films valt erg tegen (en dan met name de matige eigen producties), heeft het beeldscherm veroverd. En in dit tegenvallende aanbod van films zijn de hoogwaardige uhd-producties in een absolute minderheid.

De reden voor mij om alweer na twee maanden afscheid te nemen van het premium Netflix-abonnement. De 4k-variant van een Netflix-film is door de extreme compressie zo laagwaardig geworden dat de winst ver te zoeken is.

Een ander aansprekend voorbeeld is het laatste seizoen van Game of Thrones, waar fans massaal klaagden over de belabberde kwaliteit. Los van de ronduit slechte verhaallijn waren de vele donkere scenes niet om aan te gluren. Dit kwam door het verval in bandbreedte wanneer hoge kijkersaantallen en masse inschakelden, HBO kon dit gewoonweg niet aan en schakelde terug naar een lagere bitrate. Diegene die later keken, hadden beduidend minder last van slechte beeldkwaliteit.

De keten is zo sterk als de zwakste schakel

Een derde punt waardoor UHD lijkt tegen te vallen is dat de meeste mensen niet over de complete 4K-keten van aanbod, afspeler, receiver, kabels en televisie beschikken. Als je afspeler of streamer UHD aankan en je beschikt ook over 4k-content, maar je HD-televisie kan dit niet verwerken, dan kun je nooit optimaal genieten.

→ Je kunt al een 55 inch UHD televisie onder de € 500,- kopen. Bekijk hier de laagste prijs op bol.

Wat je nu ziet is dat 4k-televisies de markt gaan veroveren, maar dat 4k-content achterblijft; het begint op het aloude kip of ei dilemma te lijken. Zoals eerder geconstateerd valt het online aanbod tegen, maar ook in de winkels zie je bijna geen UHD blu-rays liggen. Bij een paar internetgiganten als Amazon of bol kun je wel aardig slagen, maar dit doet wel een behoorlijke aanslag op je portemonnee, een nieuwe UHD blu-ray kost namelijk rond de 35,- euro. Natuurlijk kun je afwachten tot sommige titels verramsjt worden, maar eigenlijk wil je zo snel mogelijk een nieuwe titel in huis hebben.

2k upscaling

Dat de filmindustrie erg veel geld voor een schijfje vraagt is, klinkt als oplichterij. Zeker als je je afvraagt of de content wel echt 4k is. Maar is opgeschaalde 2k content echt zo slecht?

Veel 4k UHD-schijven komen uit een 2k-digital intermediate; de studio schaalt dit materiaal omhoog naar 4k en voegt HDR en een ruimere kleurruimte toe. Upscaling in de speler of tv geeft extra microcontrast, strakkere lijnen en stabielere diagonalen. Fijnkorrelige filmgrain blijft aanwezig en ziet er vaak natuurlijker uit dankzij de hogere bitrate. Bovendien levert goede scaling scherpte zonder trapvorming, wat ondertitels en dunne patronen ten goede komt. Aangezien veel kijkers op grotere schermen kijken, geeft deze aanpak een zichtbaar rustiger, schoner beeld.

Meer voordelen dan nadelen aan upscaling

Er bestaan ook nadelen. Te agressieve algoritmen creëren halo’s rond randen en benadrukken compressieruis. Fout afgestelde sharpening introduceert ringvorming en laat skin-tones er plastic uitzien. Bij detailarme scènes levert upscaling weinig winst, terwijl extra processing soms input-lag en lichte beeldvertraging oplevert. Verschillen tussen spelers en tv-chips leiden tot wisselende resultaten; een hoogwaardige scaler in de keten geeft doorgaans de beste balans. Samengevat: upscaling op UHD biedt duidelijk voordeel, mits de bron, de mastering én de instellingen kloppen.

Dolby Vision, HDR10 en HDR10+

Een laatste punt is de huidige strijd der HDR-formaten die gaande is. HDR is een technologie die zorgt voor een hoog dynamisch bereik in kleur en zwart-wit waardes. Persoonlijk vind ik HDR een nog belangrijkere techniek dan UHD, dus reden genoeg om hierin te duiken.

Maar wat is HDR?

HDR staat voor High Dynamic Range: video met meer helderheidsstappen en een ruimer kleurbereik. High lights schitteren en diepe schaduwen behouden detail. Het resultaat: meer diepte, realisme en textuur, vooral op grotere schermen. Er bestaan varianten: HDR10 met statische metadata; Dolby Vision en HDR10+ met dynamische metadata per scène of frame. Daarnaast bestaat HLG voor uitzendingen.

Aangezien de televisie deze metadata leest en de helderste pieken afstemt op eigen vermogen, blijft highlight-detail beter zichtbaar. Voor filmliefhebbers betekent dit sprankelende beelden, natuurgetrouwe huidtinten en minder clipping. Let op ook hier geldt dat de bron én keten: speler, kabel, versterker en tv dienen HDR-compatibel te zijn. Tip: kies een HDMI-ingang met volledige bandbreedte en activeer de juiste HDR-modus.

Voordelen en nadelen HDR

HDR levert extra dynamiek, levendige kleuren, meer nuance in donkere scènes en een beeld met “punch”. Nadelen hangen samen met mastering, piekhelderheid van het scherm en tone-mapping. Te agressieve mapping levert uitbijten in highlights of grauwe middentonen; lokale dimming zorgt geregeld voor beeldfoutjes zoals blooming rondom ondertitels. Bij goedkope streaming ontstaat banding of macro-blocking, aangezien de bitrate lager ligt.

Tip: kies movie mode of een kalibratieprofiel, zet “sharpen” laag, activeer de juiste HDMI-range en gebruik UHD schijven of stream vanaf je NAS. Alles afwegend levert HDR een duidelijke stap in beeldbeleving, mits de keten klopt en de inhoud goed gemasterd is.

De toekomst van 8K televisies

De toekomst van 8K televisies ziet er somber uit. Deze maand werd bekend dat LG met de productie ervan stopt. LG volgt producenten Sony en TCL, die al in 2025 en 2023 stopten met 8K. Ook Samsung brengt dit jaar geen nieuwe 8K-televisies uit.

Conclusie

4K en UHD klinken indrukwekkend, aangezien de resolutie fors hoger ligt dan bij dvd en blu-ray. Toch blijft de dvd in Nederland dominant, zelfs nu. Dat komt doordat dvd ooit écht vernieuwend was ten opzichte van vhs, zowel in gebruiksgemak als beeldkwaliteit. Blu-ray en UHD blu-ray missen die disruptieve kracht, omdat spelers ook oudere schijven afspelen. Daardoor ontbreekt een dringende reden om te upgraden. Streaming versterkt deze ontwikkeling, want het gemak wint het van kwaliteit. De beloofde 4K-streams lijden vaak onder zware compressie en wisselende bitrates, wat zichtbaar werd bij populaire series. Alles bij elkaar biedt streaming comfort, maar zelden referentiekwaliteit.

Daarnaast valt UHD tegen doordat de volledige keten vaak niet op orde is: content, speler, bekabeling en tv moeten samenwerken. 4K-televisies zijn al gemeengoed, echter het aanbod aan echte UHD-content blijft beperkt en kostbaar. Upscaling van 2K naar 4K blijkt geen zwaktebod, want met HDR en hogere bitrates levert dit vaak een rustiger en scherper beeld. HDR zelf vormt zelfs een grotere stap dan resolutie, mits goed gemasterd. Ondertussen oogt de toekomst van 8K somber, nu grote fabrikanten afhaken. Samenvattend: fysieke media leveren nog altijd de beste beeldkwaliteit, streaming blinkt uit in gemak, en hogere resoluties garanderen niets zonder sterke bron en keten.

Dit artikel bevat affiliate-links. Wanneer je via een van deze links iets koopt, ontvangen wij een kleine commissie. Voor jou verandert de prijs niet. Zo help je ons de blog onafhankelijk te houden.