Na 10 jaar stopt NPO Soul & Jazz

Noodzakelijke bezuiniging of gemiste kans?

Voor liefhebbers van soul, jazz en aanverwante muziekstijlen is het een pijnlijke mededeling: NPO Soul & Jazz zendt sinds het begin van deze maand niet meer uit. De digitale radiozender, jarenlang een toevluchtsoord voor luisteraars die geen behoefte hadden aan de zoveelste hitlijst of eindeloos gepraat tussen de platen, behoort tot de eerste slachtoffers van de bezuinigingen op de publieke omroep. Samen met NPO Campus Radio, NPO 2 Extra en BVN heeft minister Letschert (D66) ingestemd met het beëindigen van de zender. Volgens de NPO zijn deze maatregelen noodzakelijk om de organisatie voor te bereiden op structurele bezuinigingen vanaf 2027.

Op 1 januari 2016 verdween vanwege bezuinigingen en de relatief lage luistercijfers NPO Radio 6. De programmering kreeg daarna een nieuw leven als het digitale themakanaal NPO Soul & Jazz. Overdag en ’s nachts klonk voornamelijk non-stop soul- en jazzmuziek, terwijl ’s avonds enkele gepresenteerde programma’s werden uitgezonden.

Voor veel luisteraars voelt deze keuze wrang. NPO Soul & Jazz had weliswaar een bescheiden publiek, maar vervulde een duidelijke publieke functie. Commerciële radiozenders richten zich vooral op populaire muziek met een groot bereik. Soul, jazz, blues en wereldmuziek krijgen daar nauwelijks nog ruimte. Juist daarom had de publieke omroep een rol als aanbieder van muziek die commercieel minder interessant is. De Raad voor Cultuur waarschuwde eerder dat het schrappen van dergelijke zenders leidt tot verschraling van het culturele aanbod en vroeg zich af hoe deze programmering elders binnen de NPO behouden blijft.

Wel bezuinigen op programma’s, niet op bestuurders

De discussie over de bezuinigingen beperkt zich niet tot het verdwijnen van zenders. Critici wijzen erop dat er opnieuw vooral in programma’s wordt gesneden, terwijl de bestuurlijke organisatie grotendeels intact blijft. De NPO kondigde wel een reorganisatie aan en schrapt ongeveer tachtig arbeidsplaatsen binnen de eigen organisatie. Ook dalen de organisatiebudgetten van de omroepen. Toch blijft de vraag bestaan waarom Nederland nog altijd zoveel afzonderlijke omroepverenigingen met hun eigen directies, raden van toezicht, communicatieafdelingen en ondersteunende diensten kent.

▶ Klik hier als je wilt profiteren van korting op heel veel audio van bekende merken zoals Sony, JBL, Samsung, Sonos en Sennheiser.

De salarissen van de bestuurders liggen bovendien niet op modaal niveau. Directeuren van publieke omroepen vallen onder de Wet normering topinkomens (WNT). Daardoor verdienen zij doorgaans tussen ongeveer €180.000 en €246.000 bruto per jaar(!), afhankelijk van functie en organisatie. Hoewel deze bedragen binnen de wettelijke norm blijven, roept het bij veel belastingbetalers vragen op of een versnipperd bestel met zoveel bestuurders nog wel past bij een tijd waarin programma’s en zenders verdwijnen.

Waarom zijn er belachelijk veel omroepen?

Het Nederlandse omroepbestel is historisch gegroeid vanuit de verzuiling. Tot ver in de twintigste eeuw leefden katholieken, protestanten, socialisten en liberalen grotendeels binnen hun eigen maatschappelijke zuil. Iedere groep richtte een eigen omroep op: de KRO voor katholieken, de NCRV voor protestanten, de VARA voor de socialistische arbeidersbeweging en de AVRO voor de liberale burgerij. Later kwamen onder meer de TROS, EO, VPRO, BNN en PowNed erbij.

Hoewel de verzuiling grotendeels is verdwenen, bestaat deze structuur nog steeds. Omroepen maken programma’s, de NPO verzorgt de coördinatie en zendtijdverdeling. Dat systeem is internationaal vrijwel uniek. In veel andere Europese landen bestaat één nationale publieke omroep, zoals de BBC in het Verenigd Koninkrijk, ARD/ZDF in Duitsland of VRT in België. Het Nederlandse model kent daardoor relatief veel bestuur, overleg en ondersteunende organisaties. Deze inefficiënte structuur staat garant voor hoge en overbodige kosten.

Bereik blijft hoog

Ondanks de kritiek bereikt de publieke omroep nog altijd miljoenen Nederlanders. NPO 1 behoort dagelijks tot de best bekeken televisiezenders van het land. Ook NPO Radio 1, Radio 2, Radio 5 en de digitale platformen NPO Start en NPO Luister trekken gezamenlijk een groot publiek. Vooral tijdens nieuwsgebeurtenissen, verkiezingen, sportevenementen en nationale herdenkingen zoeken veel Nederlanders nog steeds de publieke omroep op. Juist die brede maatschappelijke functie vormt voor veel voorstanders de belangrijkste rechtvaardiging van publieke financiering.

.

Dat neemt niet weg dat het mediagebruik verandert. Jongere generaties kijken minder lineaire televisie en luisteren vaker via Spotify, YouTube of podcasts. Netflix, Disney+, Videoland en commerciële radiostations concurreren bovendien steeds sterker om de aandacht van het publiek. De publieke omroep zal zich daarom moeten blijven vernieuwen om relevant te blijven.

Wat hoort thuis bij een publieke omroep?

De belangrijkste vraag is misschien niet hoeveel publieke omroepen Nederland nodig heeft, maar welke programma’s met belastinggeld gemaakt horen te worden. Vrijwel iedereen zal het belang onderschrijven van onafhankelijke nieuwsvoorziening, onderzoeksjournalistiek, educatie, kinderprogramma’s, cultuur, regionale verslaggeving, documentaires en grote nationale evenementen zoals de Dodenherdenking of verkiezingsuitzendingen. Dat zijn programma’s die commerciële partijen minder snel produceren, omdat ze relatief duur zijn of weinig advertentie-inkomsten opleveren.

▶ Tot 20% korting op heel veel audio bij bol.

Moeilijker ligt het bij amusementsprogramma’s. Jaarlijks investeert de publieke omroep ook in spelshows, quizzen, talentenjachten en entertainment. Voorstanders stellen dat dergelijke programma’s een breed publiek trekken, waardoor kijkers ook in aanraking komen met nieuws, cultuur en informatie. Tegenstanders vragen zich af waarom belastinggeld naar formats gaat die commerciële zenders net zo goed kunnen maken.

Heeft het publieke bestel toekomst?

De komende jaren lijkt een verdere hervorming onvermijdelijk. De NPO werkt al aan een nieuw bestel waarin omroepen worden samengebracht in grotere omroephuizen, met als doel efficiënter te werken en dubbel werk te voorkomen. Dat lijkt een logische stap. Tegelijkertijd laat het verdwijnen van NPO Soul & Jazz zien dat bezuinigingen vaak eerst zichtbaar worden in het aanbod voor de luisteraar.

Juist daarin schuilt de grootste uitdaging. Een publieke omroep onderscheidt zich niet door populaire quizzen of de zoveelste talentenjacht, maar door programma’s die commerciële partijen links laten liggen. Nieuws, cultuur, klassieke muziek, jazz, onderzoeksjournalistiek en educatie vormen de kern van de publieke taak. Als juist die onderdelen verdwijnen, blijft vooral een zenderpakket over dat steeds meer lijkt op commerciële televisie en radio. Dan rijst vanzelf de vraag waarvoor de belastingbetaler eigenlijk nog betaalt.

.

Vind je het publieke omroepbestel nog van deze tijd? Laat het hieronder in een reactie weten!

Lees hier Emiels 11 jaar oude blog over het voortbestaan van NPO Radio 6.

Dit artikel bevat affiliate-links. Wanneer je via een van deze links iets koopt, ontvangen wij een kleine commissie. Voor jou verandert de prijs niet. Zo help je ons de blog onafhankelijk te houden.